ISO 9001’in Geleceği: 2026 Revizyonunda Öne Çıkan Başlıklar

ISO 9001:2015 eleştirilere rağmen, son taslak yapıyı büyük revizyonlar ya da yeni, çığır açan gereklilikler olmadan korumaktadır. Bu aşamada, önemli değişiklikler asgari düzeyde ve bir sonraki taslak olan DIS (Draft International Standard – Taslak Uluslararası Standart)’de görünmesi muhtemel değildir.

Revizyon, önceki sürümün eksikliklerini, belirsiz maddeleri ve belirsiz zorunlulukları sürdürmektedir. Ayrıca, taslak, TC 176’nın Küçük İşletmeler için ISO 9001 (2016) dokümanından türetilmiş, adeta bir danışman rehberi gibi geniş bir ek içermektedir. Bu ekleme, sayfa sayısının artması nedeniyle yayının maliyetini önemli ölçüde artırabilir.

Organizasyonun Bağlamı

Taslak, kelimelemede küçük değişiklikler sunmakta ve ISO 9001:2015’in 2024 değişikliğinden iklim değişikliği terimlerini içermektedir. Ancak, standart içinde “bağlam” üzerine yapılan tartışmanın önceden belirtilen eksikliğini düzeltmemektedir.

Liderlik ve Etik Değerler

Bölüm büyük ölçüde değişmemiş olup, artık üst yönetimin etik ve dürüstlüğü teşvik etmesi, organizasyonun misyonunu, vizyonunu, değerlerini tanımlaması ve kalite kültürüyle uyumlu bir şekilde geliştirmesi gerektiğini belirtmektedir. Ancak, bu eklemeler büyük ölçüde teoriktir ve etkili bir şekilde uygulanması veya denetlenmesi zordur.

Riskler ve Fırsatlarla Başa Çıkma Eylemleri

Bu bölüm, riskler ve fırsatlar arasındaki farkı daha belirgin bir şekilde ayırt etmek için geliştirilmiştir ve her biri için özel alt-maddeler eklenmiştir. Bu iyileştirmelere rağmen, tanımlanmış prosedürler, süreçler, kayıtlar ve düzeltici eylemlerin olmaması, maddenin etkinliğini zayıflatmaya devam etmektedir.

Kalite Hedefleri ve Planlama

Taslak, hedeflerin “mümkünse” ölçülebilir olması gerektiğini belirten şaşırtıcı bir değişiklik sunar. Bu, açık ve ölçülebilir hedeflerin etkili kalite yönetimi için hayati önem taşıdığı göz önüne alındığında bir gerileme temsil etmektedir.

Değişikliklerin Planlanması

Biraz değişikliğe uğramış ve yönlendirici olan tek konudur. Değişikliklerin uygulanmasını geliştirmek ve arzu edilen sonuçları sağlamak için organizasyonun dikkate alması gereken hususlar şunlardır:

• Değişikliklerin amacını ve potansiyel etkilerini anlaması,
• Kalite yönetim sisteminin bütünlüğünü koruması,
• Kaynak ve bilgi erişilebilirliğini sağlaması,
• Gerekirse sorumlulukları ve yetkileri yönetmesi ve yeniden ataması,
• Değişikliklerin etkinliğinin nasıl izleneceği ve değerlendirileceği,
• Değişikliklerin sonuçlarının nasıl gözden geçirileceği.

Destek ve Operasyon

Madde önceki gibi, önemli bir değişiklik olmadan devam etmektedir. 7.1.4, gereksinimleri notlara atfa devam ederek, ISO 9001:2015’ten gelen hatayı koruyor. ‘Sosyal ve psikolojik’ faktörlere, ‘duygusal olarak koruyucu işyeri’ gibi, abartılı ifadeleri sürdürürken; ‘teknolojik’ ve ‘kültürel’ yönlerin dikkate alınması için yeni öneriler ekler. ‘Teknolojik’ not, ‘AI, Metaverse, VR, chatbot’ gibi klişe terimlerin adlarını anmaktadır.

Operasyon bölümü ise değişmemiş ve ISO 9001:2015 versiyonundaki eksiklikleri, özellikle operasyonel ve organizasyonel süreçler arasındaki farkların belirlenmesi ve dış kaynaklı işlemlerin etkili bir şekilde yönetilmesi konularındaki eksiklikleri korumaktadır.

Performans Değerlendirmesi ve Tutarsızlıklar

Bu bölümde iç denetim için maddenin başlığına ‘program’ kelimesi eklenmiş, ancak bu kelime tutarsız bir şekilde kullanılarak denetleme aynı cümlede hem ‘süreç’ hem ‘program’ olarak adlandırılmıştır.

• Maddeler 4 ile 8.5: ‘İzleme ve ölçme’, denetim ve test anlamında kullanılmaktadır.
• Madde 8.6: Denetim ve test, ‘serbest bırakmadan’ önce yapılacak ‘planlanmış düzenlemeler’ olarak adlandırılmaktadır.
• Maddeler 9 & 10: ‘İzleme ve ölçme’, denetim ve test anlamına gelmeyip KYS verilerinin bütünsel izlenmesi anlamına gelmektedir.

Yeni Ek A’nın Rolü

Uluslararası standartların kullanımına yönelik rehberlik sunan büyük yeni bir ek, hem bir avantaj hem de bir dezavantaj olarak hizmet edebilir. Dış danışmanların gerekliliğini azaltabilir ancak diğer bilgilendirici yayınların üzerinde baskın çıkan çelişkili yorumlar sunarak onları gölgede bırakabilir.